روشهای انتگرالگیری
دوجها. بخش بزرگی از کار انتگرالگیری شامل شکلدادن به عبارات به شکلی است که بتوان آنها را انتگرال گرفت. کتابها—و منظور کتابهای جدی است—درباره حساب انتگرال پر از طرحها و روشها و دوجها و ترفندهایی برای این نوع کار هستند. موارد زیر تعدادی از آنهاست.
انتگرالگیری بهروش جزء به جزء
این نام به یک دوج داده شده است که فرمول آن به صورت زیر است:
مثالها
مثال 20.1. را بیابید.
حل. قرار دهید و برای بنویسید . آنگاه خواهیم داشت ، در حالی که .
با قرار دادن اینها در فرمول، به دست میآوریم:
مثال 20.2. را بیابید.
حل. قرار دهید
مثال 20.3. را امتحان کنید.
حل.
مثال 20.4. را بیابید.
حل. قرار دهید
اکنون را با انتگرالگیری جزء به جزء بیابید (مانند مثال 20.1 بالا):
از این رو
مثال 20.5. را بیابید.
حل. قرار دهید
در اینجا میتوانیم از یک دوج کوچک استفاده کنیم، زیرا میتوانیم بنویسیم
با جمع این دو معادله آخر، از شر خلاص میشویم و داریم
آیا به یاد دارید که با برخورد کردهاید؟ این عبارت از مشتقگیری به دست میآید که به صورت نیز نوشته میشود (به اینجا مراجعه کنید). از این رو انتگرال آن است، و بنابراین
اکنون میتوانید برخی تمرینها را خودتان امتحان کنید؛ برخی از آنها را در پایان این فصل خواهید یافت.
جانشینی
این همان دوج (قاعده زنجیرهای) است که در فصل مربوط به قاعده زنجیرهای توضیح داده شد. اجازه دهید کاربرد آن را در انتگرالگیری با چند مثال نشان دهیم.
مثال 20.6. را ارزیابی کنید.
حل. قرار دهید
مثال 20.7. را ارزیابی کنید.1
حل. قرار دهید بنابراین
نتیجه مشتقگیری است (که به صورت نیز نوشته میشود).
از این رو انتگرال برابر است با .
مثال 20.8. را ارزیابی کنید.
حل. قرار دهید سپس انتگرال به تبدیل میشود؛ اما نتیجه مشتقگیری است.
از این رو در نهایت مقدار انتگرال داده شده برابر است با .
کسرهای جزئی
مثالهای زیر نشان میدهند که چگونه فرآیند تجزیه به کسرهای جزئی، که در فصل [partfracs2] آموختیم، میتواند در انتگرالگیری مورد استفاده قرار گیرد.
مثال 20.9. را ارزیابی کنید.
حل. در مثال 13.1، نشان دادیم که از این رو
مثال 20.10. را ارزیابی کنید.
حل. در مثال 13.3، نشان دادیم که از این رو،
از آنجا که و ، به دست میآوریم
فرمولهای کاهش
در اصل، فرمول کاهش به هر فرمولی اطلاق میشود که یک انتگرال را بر حسب یک انتگرال سادهتر یا قابل مدیریتتر بیان کند. اگرچه این اصطلاح میتواند برای هر فرمولی از این دست به کار رود، اما معمولاً در اشاره به انتگرالهایی استفاده میشود که به یک کلاس خاص از توابع تعلق دارند. در چنین مواردی، فرمول به ما اجازه میدهد تا انتگرال هر عضوی از کلاس را بر حسب یک یا دو انتگرال دیگر از همان کلاس بیان کنیم. با اعمال مکرر این فرمول، میتوانیم در نهایت انتگرال هر عضوی از کلاس را به انتگرال سادهترین عضو کاهش دهیم. این فرمولهای کاهش معمولاً با استفاده از انتگرالگیری جزء به جزء به دست میآیند.
مثال 20.11. یک فرمول کاهش برای به دست آورید و از آن برای ارزیابی استفاده کنید.
حل. قرار دهید و . سپس با استفاده از انتگرالگیری جزء به جزء، به دست میآوریم
از (A) و (D)، به دست میآوریم با .
مثال 20.12. یک فرمول کاهش برای به دست آورید.
حل. مینویسیم و قرار میدهیم و . سپس از انتگرالگیری جزء به جزء نتیجه میشود که
گویا کردن و فاکتورگیری مخرج
اینها دوجهایی هستند که در موارد خاص قابل استفادهاند، اما توضیح کوتاه یا کلی را نمیپذیرند. برای آشنایی با این فرآیندهای مقدماتی، تمرین زیادی لازم است.
در اینجا چند مثال آورده شده است.
مثال 20.13. را ارزیابی کنید.
حل. با قرار دادن ، از شر رادیکالها خلاص میشویم. سپس و
مثال 20.14. را ارزیابی کنید.
حل. با ضرب صورت و مخرج در ، به دست میآوریم
تلهها. یک مبتدی ممکن است نکاتی را نادیده بگیرد که یک دست کارآزموده از آنها اجتناب میکند؛ مانند استفاده از عواملی که معادل صفر یا بینهایت هستند، و وقوع کمیتهای نامعین مانند . هیچ قانون طلایی وجود ندارد که هر مورد ممکنی را پوشش دهد. هیچ چیز جز تمرین و دقت هوشمندانه کارساز نیست. نمونهای از یک تله که باید از آن دوری میشد در فصل 18 زمانی که به مسئله انتگرالگیری رسیدیم، رخ داد.
پیروزیها. منظور از پیروزیها، موفقیتهایی است که حساب دیفرانسیل و انتگرال در حل مسائلی که در غیر این صورت غیرقابل حل بودند، به دست آورده است. اغلب در بررسی روابط فیزیکی، میتوان عبارتی برای قانون حاکم بر برهمکنش اجزا یا نیروهای حاکم بر آنها ساخت، که چنین عبارتی به طور طبیعی به شکل یک معادله دیفرانسیل است، یعنی معادلهای که شامل مشتقها همراه با یا بدون سایر کمیتهای جبری است. و هنگامی که چنین معادله دیفرانسیلی پیدا شد، تا زمانی که انتگرالگیری نشود، نمیتوان جلوتر رفت. به طور کلی، بیان معادله دیفرانسیل مناسب بسیار آسانتر از حل آن است:—مشکل واقعی تنها زمانی شروع میشود که بخواهیم انتگرالگیری کنیم، مگر اینکه معادله دارای شکل استانداردی باشد که انتگرال آن معلوم است، و در آن صورت پیروزی آسان است. معادلهای که از انتگرالگیری یک معادله دیفرانسیل به دست میآید، 2 «حل» آن نامیده میشود؛ و بسیار شگفتانگیز است که در بسیاری از موارد، حل به نظر میرسد که هیچ رابطهای با معادله دیفرانسیلی که شکل انتگرالگیری شده آن است، ندارد. حل اغلب به اندازه تفاوت یک پروانه با کرمی که بوده، از عبارت اصلی متفاوت به نظر میرسد. چه کسی تصور میکرد که چیزی به این سادگی مانند میتواند به شکوفا شود؟ با این حال، دومی حل اولی است.
به عنوان آخرین مثال، اجازه دهید موارد فوق را با هم کار کنیم.
با استفاده از کسرهای جزئی،
تغییر شکلی چندان دشوار نیست!
در اینجا، به طور مختصر برخی از مهمترین تکنیکهای انتگرالگیری را مرور کردیم. اگر میخواهید تکنیکهای مختلف انتگرالگیری را به طور دقیق مطالعه کنید، میتوانید به کتابهایی مانند عناصر حساب دیفرانسیل و انتگرال نوشته ویلیام ای. گرانویل یا حسابان II در AdaptiveBooks.org مراجعه کنید.
تمرینها
تمرین 20.1. را بیابید.
پاسخ
.
حل
روشهای مختلفی برای ارزیابی این انتگرال وجود دارد.
روش اول: استفاده از انتگرالگیری به جزء:
فرض کنید سپس
اما
بنابراین از آنجایی که ، به دست میآوریم
روش دوم
فرض کنید . سپس
و
حال باید را بر حسب بیان کنیم.
و
از آنجایی که و بنابراین
یا بنابراین
تمرین 20.2. را بیابید.
پاسخ
.
حل
باید از انتگرالگیری به جزء استفاده کنیم.
بنابراین
تمرین 20.3. را بیابید.
پاسخ
.
حل
بنابراین
تمرین 20.4. را بیابید.
پاسخ
.
حل
با استفاده از انتگرالگیری به روش تغییر متغیر
تمرین 20.5. را بیابید.
پاسخ
.
حل
تمرین 20.6. را بیابید.
پاسخ
.
حل
با استفاده از انتگرالگیری به جزء بنابراین برای ارزیابی ، دوباره از انتگرالگیری به جزء استفاده میکنیم
سپس
بنابراین
تمرین 20.7. را بیابید.
پاسخ
.
حل
تمرین 20.8. را بیابید.
پاسخ
.
حل
تمرین 20.9. را بیابید.
پاسخ
.
حل
برای انتگرالگیری توابع گویا، از کسرهای جزئی استفاده میکنیم. از آنجایی که ، مینویسیم برای یافتن و ، داریم یا بنابراین
تمرین 20.10. را بیابید.
پاسخ
.
حل
جایگذاری 1 به جای باعث میشود صفر شود. بنابراین، میتوانیم را بر تقسیم کنیم.
همچنین از آنجایی که ، داریم و محاسبات نشان میدهد که بنابراین
تمرین 20.11. را بیابید.
پاسخ
.
حل
تمرین 20.12. را بیابید.
پاسخ
.
حل
از آنجایی که
پس از چند عملیات، به دست میآوریم
بنابراین
برای ارزیابی آخرین انتگرال، فرض کنید . سپس
تمرین 20.13. را بیابید.
پاسخ
.
حل
از آنجایی که
آخرین انتگرال است. از این رو
تمرین 20.14. را بیابید.
پاسخ
.(فرض کنید .)
حل
فرض کنید یا . بنابراین
از این رو یا انتگرال به صورت زیر در میآید
با جایگذاری در عبارت بالا به دست میآید
یا